Pożyczanie autorytetu

9 maja 2013 r. w Centrum Myśli Jana Pawła II w Warszawie odbyło się spotkanie pt. „Neuron i dusza. Od fizyki mózgu do metafizyki umysłu”, w którym uczestniczyli jako prelegenci prof. Andrzej Wróbel, prof. Włodzisław Duch, prof. Robert Piłat i o. dr Andrzej Jastrzębski (nie dotarł ks. prof. Maciej Bała), a spotkanie prowadził dr inż. Franciszek Rakowski (zob. nagrania). Poniższy opis spotkania zamieściłem w Facebooku jeszcze w maju (byłem tym bardziej zainteresowany, bo instytut, w którym pracuję był ogłoszony jednym z organizatorów), ale chcę mieć ten tekst pod ręką, więc wydobyłem go czarnej dziury fb i zamieszczam tutaj. Spotkanie było jednym z wielu działań instytucji kościelnych mających na celu podczepienie się pod autorytet nauki. W tym wypadku cel nie został osiągnięty.

Plakat spotkania.

Spotkanie zaczęło się od przedstawienia gości i wyświetlenia przez prowadzącego spotkanie dr. Franciszka Rakowskiego z ICM-u cytatu z Jana Pawła II dotyczącego neurologii, całkiem banalnego. W wypowiedziach człowieka, który cały życie zajmował się mówieniem można znaleźć cytat na każdy temat. Mnie się to skojarzyło z dawnym zwyczajem dodawania cytatów z klasyków do każdej pracy naukowej, czy to z fizyki, czy z prawa pracy.

Potem krótki referat wygłosił prof. Wróbel. To prawdziwa sztuka przekazać coś w pięć minut, i to w taki sposób, żeby słuchaczom zostało coś w głowie. Prof. Wróbel mówił o widzeniu i czasie reakcji, pokazywał wyniki badań, w których widać, że pobudzenie do działania pojawia się setki milisekund przed uświadomieniem sobie chęci działania. Zwrócił uwagę na to, że strumień danych które świadomie kontrolujemy to tylko znikoma część informacji, która do nas dochodzi, jak też tej, którą zwrotnie odpowiadamy na bodźce.

Wystąpienie prof. Ducha było dłuższe, trudno je streścić, ale na szczęście wśród licznych publikowanych przez niego w Sieci wystąpień dostępne jest również to, na którym w sporej części się opierał. Prof. Duch m.in. poruszył kwestię naszej wiedzy o sobie – co wiemy i skąd. Ważne w kontekście miejsca i zadanego tematu było stwierdzenie, że tradycja religijna niczego nie wyjaśniła, moc poznawania świata ma nauka. Mówił też o czynnikach, które wpływają na nasze zachowanie, np. stopień najedzenia na decyzje doświadczonych sędziów oraz o racjonalizowaniu podjętych już decyzji. M.in. ze względu na to, że nie całkiem uświadamiamy sobie pobudki naszych działań, „pierwszym przykazaniem nauki (a rzadko teologów) jest: nie stawiaj fałszywych bożków przed rzeczywistością”.

Prof. Piłat mówił o przewartościowaniu pojęć. Dotychczas przyjmowane pojęcia nie pasują do nowej wiedzy o pracy mózgu, jaką udaje się zdobyć. Pojęcia tworzone przez wieki, są przesiąknięte normatywnością, bo celem ich stosowania było porozumienie się co do tego, co należy robić. Wyobrażano sobie, że działamy według schematu pomyśl-zechciej-zrób i to było podstawą moralności. Teraz okazuje się, że nie zawsze tak działamy, ta sekwencja zostaje usunięta, musimy redefiniować pojęcia.

O. dr Jastrzębski opowiadał o proponowanej dziedzinie o nazwie neuroteologia, do której jednak odnosił się sceptycznie. Wspomniał o niemożności zoperacjonalizowania pojęcia duszy. Podał też przykłady badań neurologicznych doznań religijnych, z których jednak, jak stwierdził, nie wynikły żadne konkluzje.

W ramach drugiej rundy wystąpień prof. Wróbel stwierdził, że ludzie mają mózgi po to, żeby je badać. Takie podejście nie dziwi u neurofizjologa. Deklarując wiarę religijną odniósł się jednak sceptycznie do cudów. Wyjaśnia je fizjologia, a w przypadkach kiedy nie udało się ich w ten sposób wyjaśnić jest to tylko kwestia braku wiedzy. Przy wyciszeniu innych bodźców pobudzanie bardzo czułej kory mózgowo-skroniowej powoduje powstawanie wizji, tyle że innych u osób wierzących, a innych u ateistów. Podobne efekty powoduje padaczka lub stany jej bliskie.

Prof. Duch wyraził się sceptycznie o programie zbudowania modelu mózgu Human Brain Project, chociaż o ile zrozumiałem, sceptycyzm dotyczy 10-letniego terminu, nie samej możliwości wykonania projektu. Stwierdził też, że na religijność wpływają cechy osobnicze takie jak wydzielanie dopaminy.

Prof. Piłat odniósł się do kwestii badań neurologicznych wiary. Wyobrażenie kotka w mózgu można porównać z kotkiem, w przypadku wyobrażeń religijnych brakuje przedmiotu do porównań (chociaż prof. Piłat wierzy, że przedmiot ten istnieje).

Publiczność zadawała pytania, których nie zanotowałem. Ja wystąpiłem ze stwierdzeniem, że to, co mogliśmy obserwować to doskonały przykład działania Boga luk. Dopóki wiedza o jakimś obszarze jest niewielka, można się w nim dopatrywać działania Boga, a kiedy wiemy więcej, Bóg musi zostać przeniesiony w inne obszary, które jeszcze nie zostały zbadane. Równocześnie widać było, że spotkanie miało na celu wykorzystanie autorytetu nauki do podparcia religii, która traci autorytet. Miejsce, w którym odbywało się spotkanie, Centrum Myśli Jana Pawła II, to instytucja religijna, której celem zapewne właśnie jest szukanie takiej legitymizacji.

Zanotowałem część odpowiedzi na pytania. Prof. Duch mówił o historii pojęcia duszy, które wymyślił Arystoteles, bo nie rozumiał istoty ruchu, tego, co wiemy dzisiaj, że ciało nie potrzebuje do ciągłego ruchu popychania. Prof. Piłat wyraził wdzięczność nauce za oczyszczenie pojęcia duszy z bezpośrednich związków z pojęciem umysłu, pojęcie duszy stało się obecnie pojęciem relacji człowieka z Bogiem (mi to przypomina ucieczkę Boga luk z obszarów poznanych przez naukę). Prof. Duch jeszcze raz podkreślił, że religia nie generuje wiedzy o świecie, co potwierdził prof. Piłat: pierwsze źródło wiedzy o świecie to nauka. Kiedy się ją miesza z religią powstają ideologie. O. dr Jastrzębski mógł w tej sytuacji tylko wyrazić nadzieję, że szukanie prawdy (przez naukę i religię) prowadzi do tego samego punktu.

Ostatnie wystąpienie z sali wygłosiła pewna pani, która wyraziła nadzieję, na spotkanie się nauki i religii oraz że są to komplementarne systemy poznawania świata. To dało okazję prelegentom żeby jeszcze raz jasno zaprzeczyć takiemu stanowisku. Prof. Duch mówił o nieadekwatności źródeł religii w naszych czasach – religia jest oparta na przesądach sprzed tysięcy lat. Wyraził nadzieję, że religia oczyści się z tych przesądów. Prof. Wróbel stwierdził, że od poprzedniej tego rodzaju dyskusji, w której brał udział w 2006 r. jego stanowisko się skrystalizowało. Wtedy wydawało mu się, że istnieje możliwość dyskusji nauki z religią, teraz już tej możliwości nie widzi.

Spotkanie zakończył Franek Rakowski wyświetlając kolejny cytat z Jana Pawła II, dłuższy niż ten pierwszy, ale ponownie kontrastujący swoją banalnością z wypowiedziami, których z zaciekawieniem słuchaliśmy przez 2,5 godziny. Przedstawiciel CPMJPII zapowiedział kontynuację spotkań w postaci wykładów. Mam nadzieję, że w dalszych działaniach ta religijna instytucja nie będzie pożyczała autorytetu od ICM-u. Wiele instytucji, które towarzyszyły ICM-owi na plakacie, jak np. „Znak” ma istotny dorobek intelektualny, ale znalezienia się na jednym plakacie z tak kłamliwą instytucją propagandową jak Fronda, możemy się tylko wstydzić.

Advertisements

Informacje o rafalmaszkowski

http://pl.wikipedia.org/wiki/Rafał_Maszkowski
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Pożyczanie autorytetu

  1. Temat niezwykle pasjonujący a brak konsensusu mnie nie dziwi. Towarzyszy mi podobne przeświadczenie, że jeśli instytucja religijna ma możliwość podeprzeć prawdy wiary badaniem naukowym, to czyni to niezmiernie ochoczo. Jeśli jednak nauka dystansuje się od prawdy religijnej, wyznawca odchodzi wzburzony odcinając się, że prawdy religijne i tak bronią się same.
    Sympatyzuję ze stanowiskiem wspomnianej pani o komplementarnych systemach poznania świata, jak również nie oczekuję od nauki odpowiedzi na pytanie o Boga. Przecież nauka jest od poznania świata fizycznego.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s